De Standaard / Het Nieuwsblad
7 december 1995

SPELLING

aflevering 11

De tien geboden

Over wat er verandert in de voorkeurspelling

In dit hoofdstuk vatten we samen wat er precies verandert met de nieuwe spelling. Van de tien nieuwigheden zijn er negen die ook veranderingen zijn voor wie reeds de voorkeurspelling gebruikte.

1. Progressieve spelling vervalt
woorden als kultuur, eksemplaar, apoteek, kwis, banalizeren, gynekoloog verdwijnen uit ons gezicht. Alleen de vormen met c, x, th, qu, s en e blijven bestaan: cultuur, exemplaar, apotheek, quiz, banaliseren, gynaecoloog.

2. Bastaardwoorden met een nieuwe spelling
het zijn er 35: antichrist, fotokopie, fotokopiëren, macrokosmos, microkosmos, kroket, elektrocuteren, elektrocutie, emfase, harmonica, insect, complot, quaker, lambriseren, mediëvist, oxidatie, oxide, oxideren, dioxide, pre, preses, prakkiseren, praktiseren, product, productie, productief, productiviteit, propedeuse, propedeutisch, publicatie, kwantum, vredestraktaat U ziet:

  • enkele woorden zetten een stap terug van k naar c: insect, product, harmonica, publicatie
  • andere woorden maken de omgekeerde beweging: fotokopie, macrokosmos, kroket, pre, preses, kwantum

    3. Engelse werkwoorden beregeld

  • als de stam van het werkwoord op een klinker eindigt, krijgt de verleden tijd -de en het voltooid deelwoord -d: ik bingode, ik heb gebingood
  • als de stam eindigt op een medeklinker gaat de vervoeging volgens de regel van t kofschip: na stemloze medeklinkers met -te en -t, na stemhebbende met -de en -d: ik scrabbelde, ik heb gescrabbeld; ik faxte, ik heb gefaxt
  • de laatste letters van een werkwoord passen zich aan aan onze spelling, tenzij dat een effekt heeft op de uitspraak: volleyball - ik volleybal - ik volleybalde; pass - ik pass - ik passte

    4. Samenstellingen met een -e(n)- tussen de delen

  • de regels zijn tamelijk ingewikkeld en geven tal van gewijzigde woordbeelden:
  • vanaf nu met -en: bessensap, hondenhok, leeuwendeel, ruggenmerg, eendenei vanaf nu met -e: geboorteregeling, gedachtewisseling, secretaressecongres
  • het Groene Boekje wijkt af van de woordenboeken van Van Dale in woorden als weduwepensioen (GB)/weduwenpensioen (VD) en bediendecontract (GB)/bediendencontract (GB)
  • het grote voordeel van de verandering is dat bijna alle samenstellingen met een zeker deelwoord, dezelfde behandeling krijgen: geen onderscheid meer tussen paardenkweker, paardenstaart en paardenbloem volgen dezelfde regel. Uitzondering: wisseling naamwoord/werkwoord: spinnewiel, spinnenweg; blindeman, blindenschool. Ook uitkijken voor planten en versteende vormen: paardekastanje (GB)/paardenkastanje (VD), bolleboos, schattebout

    5. Samenstellingen met een -s- tussen de delen
    Het Groene Boekje erkent hier meer dubbelspellingen dan Van Dale: davidsster/davidster, kapitaalsstroom/kapitaalstroom (volgens Van Dale allebei met enkele s)
    Dubbelspellingen volgens beide bronnen zijn bij voorbeeld tijdverschil/tijdsverschil, verkoopprijs/verkoopsprijs, liefdessmart/liefdesmart

    6. Samenstellingen met botsende klinkers
    Het deelteken wordt hier vervangen door een koppelteken: zee-egel, dienstbode-ingang.
    Van Dale schrijft een koppelteken na anti-: anti-autoritair; het Groene Boekje doet dat niet: antiautoritair
    Het omgekeerde bij privé: Van Dale: privéinitiatief; Groen Boekje: privé-initiatief
    in afleidingen blijft het deelteken: beëindigen

    7. Koppelteken in aardrijkskundige namen en afleidingen met -achtig we schrijven nu West-Vlaams, West-Vlaming, Zuid-Oost-Aziatisch als een grondwoord eindigt op een a komt er een koppelteken voor -achtig: lila-achtig,

    8. Apostrof bij verkleinwoorden met -y
    indien de y voorafgegaan wordt door een medeklinker: baby'tje, pony'tje (stond zo al in sommige woordenboeken)

    9. Aksent weg van vrouwelijke persoonsnamen uit het Frans het vrouwelijke van logé wordt logee

    10.Aaneenschrijven
    sommmige woorden die je volgens het oude Groene Boekje in twee woorden schreef, zijn nu aaneen: bijvoorbeeld, dankzij, vanboven, vanonderen, in allerijl.
    Dat er onduidelijkheid blijft, bewijzen de afwijkingen in Van Dale, die de volgende woorden los schrijft, waar het Groene Boekje aaneenplakt: (in) aller ijl, ter zake, te zamen, voor zover. Ook Engelse leenwoorden schrijft het Groene Boekje nu gemakkelijk aaneen. Dat gebeurt wanneer we ze uitspreken met één woordaksent: compactdisc, creditcard, homecomputer, onemanshow.

    Ludo PERMENTIER