De Standaard / Het Nieuwsblad
27 november 1995

SPELLING

aflevering 2

Vreemde gasten

over aaneenschrijven van leenwoorden

Met "vreemde gasten" bedoelen we in dit hoofdstuk: woorden en uitdrukkingen die we uit andere talen hebben overgenomen, zonder dat ze zich als Nederlands gaan gedragen. Doorgaans kun je deze woorden niet verbuigen of vervoegen zoals we met onze eigen woordenschat doen. Je krijgt ook problemen als je verkleinwoorden wil maken. Toch nemen we de vreemde spelling niet zonder meer over. Het Engels maakt bij voorbeeld weinig aaneengeschreven samenstellingen. Daar spreken ze van a production managing device. Sommige mensen volgen dit voorbeeld na, maar de nieuwe spelling probeert deze vreemde samenstellingen toch wat aan onze gebruiken aan te passen. Dat dit niet gemakkelijk is, bewijst het feit dat het Groene Boekje, Van Dale en andere gidsen soms van elkaar verschillen op dit punt.

1. VAN OVER DE NOORDZEE

  • beaútycase, maar bíg báng:
    samenstellingen die we met één woordaksent uitspreken, schrijven we aaneen. Dit is geen eenduidige regel, want in Vlaanderen zegt men whítespirit, waar Nederland whíte spírit zegt
  • body-art: als klinkers botsen in een samengesteld Engels woord dat we volgens vuistregel 1 aaneen zouden schrijven, dan gebruiken we een koppelteken
  • back-up, black-out, cross-over, drive-in, drop-out, face-off, fade-out, fall-out, follow-up, hold-up, lay-out, pin-up, print-out, runner-up, set-up, sleep-in, spin-off, stand-by, stand-in, time-out, try-out, warming-up:: als een Engels woord eindigt met een voorzetsel dat met een klinker begint, gebruik je een koppelteken. Dus niet in samenstellingen met -down en -back: breakdown; comeback; countdown; flashback; meltdown; playback
  • black power; blue jeans, white spirit. Engelse kleuren nooit aaneen, behalve: blackjack, greenkeeper

    De rest is uit het hoofd leren, of uit het boekje halen:
    babyboom
    big bang
    blue jeans
    body-art
    compactdisc
    creditcard
    fiftyfifty
    floppydisk
    gogogirl
    he-man
    knowhow
    rock- n-roll
    skateboard
    softdrugs
    spaceshuttle
    talkshow
    tiebreak
    top secret
    two-step
    up-to-date
    would-be

    2. ANDERE VREEMDE GASTEN
    Ook voor woorden en uitdrukkingen uit andere talen is het opzoeken geblazen. Kijk alvast uit voor:
    a capella
    ad hoc
    ad rem
    alter ego
    amuse-gueule
    après ski
    a priori
    a-priorisch
    à propos
    beau monde
    cordon bleu
    croque-monsieur
    déjà vu
    i-grec
    lits-jumeaux
    pili-pili
    va-et-vient

    TOEMAATJE: WERKWOORDEN VAN ENGELSE AFKOMST

  • fax-faxen, bridge-bridgen, bingo-bingoën, yell-yellen, carpool-carpoolen: Een Engels werkwoord is altijd een zwak werkwoord De infinitief krijgt -en die aan de stam van het werkwoord geplakt is (eventueel met deelteken; een e die er al staat krijgt alleen een -n erbij)
  • bingoën - ik bingo - hij bingoot - ik bingode - ik heb gebingood rugbyen - ik rugby - hij rugbyt - ik rugbyde - ik heb gerugbyd taxiën - ik taxi - hij taxiet - ik taxiede - ik heb getaxied: Als de stam van het werkwoord (infinitief min -en) eindigt op een klinker, krijgt de verleden tijd -de en eindigt het voltooid deelwoord op -d (eventueel met verdubbeling van de klinker; -i wordt -ie)
  • Als de stam van het werkwoord eindigt op een medeklinker, speelt de regel van "'t kofschip":
  • checken - ik check - hij checkt - ik checkte - ik heb gecheckt - caochen - ik coach - hij coacht - ik coachte - ik heb gecoacht- racen - ik race - hij racet - ik racete - ik heb geracet:
    Als de laatst uitgesproken medeklinker van de stam klinkt als t, k, f, s, ch, p: verleden tijd met -te en voltooid deelwoord met -t, zoals werken: werkte, gewerkt. (Let op: in Engelse werkwoorden komt geen ch voor, wel een sj zoals in finish)
  • managen - ik manage - hij managet - ik managede - ik heb gemanaged- scrabbelen - ik scrabbel - hij scrabbelt - ik scrabbelde - ik heb gescrabbeld saven - ik save - hij savet - ik savede - ik heb gesaved:
    als de laatst uitgesproken medeklinker niet in "'t kofschip" voorkomt (d, z, m, n, l, r, zj,...): verleden tijd met -de en voltooid deelwoord met -d, zoals wenen
  • volleyball - volleyballen - ik volleybal - ik volleybalde yell - yellen - ik yel - ik yelde:
    Een dubbele medeklinker vervalt indien dit geen invloed heeft op de voorafgaande klinker (bij voorbeeld verlenging door open lettergreep)
  • Sommige taalgebruikers vernederlandsen de uitspraak van Engelse werkwoorden lichtjes. Daardoor krijg je dubbelvormen als golfen: golfde of golfte; leasen: leasde of leaste. Beide vervoegingen zijn mogelijk. Kijk in het woordenboek.

    Ludo PERMENTIER